Зарим иргэд уг тэтгэмжийг “хавтгайрсан халамж” хэмээн үзэх нь бий. Гэвч бодит агуулгаараа “цалинтай ээж” нь ажил хийх боломжгүй болсон эхийн хүүхдээ асарч буй хөдөлмөрийг нөхөн үнэлж буй дэмжлэг бөгөөд орлогогүйд олгож буй халамж бус, нийгэмд зайлшгүй шаардлагатай асаргааны хөдөлмөрийг тодорхой хэмжээнд үнэлж буй бодлого юм. Эхчүүд энэ мөнгийг авч ажил хийхгүй байх замыг сонгож буй бус, харин хүүхдээ асрахын тулд хөдөлмөрийн зах зээлээс түр хугацаанд гарч буй бодит нөхцөл байдалтай тулгардаг.

2018 онд уг бодлого хэрэгжиж эхлэх үед хүнсний бараа, ундаа, усны бүлгийн үнэ өмнөх оноос 7.6 хувиар өссөн байсан ч 50 мянган төгрөгөөр өрхийн хэрэгцээнд тодорхой хэмжээний дэмжлэг үзүүлэх боломж байжээ. Тухайн үед энэ мөнгө чамлалттай санагдаж байсан ч тор дүүрэн бараа авахад хүрэлцдэг байв. Харин бодлого хэрэгжээд долоон жил өнгөрсөн өнөөдөр инфляц, үнийн өсөлт тасралтгүй нэмэгдсэний улмаас уг тэтгэмж бодит амьдралын нөхцөлтэй огт нийцэхээ хэдийнээ больсон.

Одоогоор эхчүүд сар бүр 50 мянган төгрөг авч байгаа ч энэ мөнгө хүүхдийн нэг сарын наад захын хэрэгцээг ч бүрэн хангаж чадахгүй хэмжээнд хүрч, эхчүүдийн бухимдлын гол шалтгаан болжээ. Хоёр настай хүүхэдтэй нэг эхийн хувьд живх 39,000 төгрөг, салфетка 7,500 төгрөг, жимсний нухаш 5000 төгрөг хүүхдийн наад захын хэрэглээг авахад л уг мөнгө хүрэлцэхгүй болж буй нь энгийн тооцоогоор тодорхой харагдана. Энэ бол хүүхдийн зөвхөн хагас сарын хэрэглээ бөгөөд үүнээс цаашхи хэрэгцээ, эхийн өөрийн хэрэглээ огт багтаагүй.

Өнөөгийн нийгэмд залуу гэр бүлүүдийн ихэнх нь хоёр орлоготой байж амьдралаа авч явдаг. Харин хүүхэд төрмөгц энэ тогтолцоо огцом өөрчлөгдөж, өрхийн орлого тал хувиар буурдаг бодит нөхцөл байдалтай тулгарна. Санхүүгийн дарамт нэмэгдэхийн хэрээр гэр бүлийн уур амьсгалд сөргөөр нөлөөлж, үл ойлголцол, маргаан үүсэх нь цөөнгүй. Цаашлаад эхчүүд эдийн засгийн хувьд нөхрөөсөө хараат байдалд орох эрсдэл бий болдог нь судалгаагаар ч нотлогдсон асуудал юм.

Ийм нөхцөлд “цалинтай ээж”-ийн мөнгийг бодит амьдралд нийцүүлэн нэмэгдүүлэх нь зүгээр нэг мөнгөний асуудал бус, гэр бүлийн тогтвортой байдал, эхийн сэтгэл зүй, хүүхдийн хүмүүжилтэй шууд холбоотой бодлогын асуудал болж байна. Ялангуяа хүүхдийн зан төлөв, сэтгэл зүй төлөвшдөг хамгийн эмзэг үед эцэг эх өөрсдөө асран халамжлах боломжийг төр бодлогоор дэмжих шаардлага улам бүр тодорчээ.

Гэвч бодит байдал дээр ихэнх залуу гэр бүл орон сууц, автомашины зээлтэй амьдарч байгаа нь ээжүүдэд бодит сонголт үлдээдэггүй. Амьжиргааны дарамтаас шалтгаалан хүүхдээ бага байхад нь ажилдаа эргэн орохоос өөр аргагүйд хүрч, хамгийн их хайр, анхаарал шаардлагатай үед нь хүүхдээ бусдын асрамжид үлдээх явдал түгээмэл болжээ.

Энэ асуудлыг улам хүндрүүлж буй нэг шалтгаан нь “цалинтай ээж”-ийн тэтгэмж, ээж ажил хөдөлмөр эрхэлж эхлэх, нийгмийн даатгал төлөгч болох, эсвэл хүүхэд цэцэрлэгт хамрагдах үед шууд зогсдог явдал юм. Угтаа ээж ажил хийж эхэлсэн ч хүүхдийн хэрэгцээ хязгааргүй хэвээр байдаг тул тэтгэмжийг ийнхүү тасалдуулж байгаа нь олон ээжийн дургүйцлийг төрүүлдэг.

Энэ бодлогын сул талыг иргэд олон жилийн турш хөндөж ирсний илрэл нь 2023 онд “цалинтай ээж”-ийн мөнгийг нэмэгдүүлэхийг шаардсан цахим өргөдөлд 100 мянга гаруй хүн гарын үсэг зурсан явдал юм. Энэ нь уг асуудал ганц айлын хүрээнд бус, нийгмийн хэмжээнд хүрснийг тодорхой харуулсан ч бодит шийдвэрт хүрээгүй нь эхчүүдийн дунд “бидний дуу хоолой сонсогдохгүй байна” гэсэн итгэл алдралыг улам нэмэгдүүлсэн.

“Хавтгайрсан халамж” гэх шүүмжлэлийг бодит тооцоогоор няцаавал, 50 мянган төгрөг нь хэнд ч амьдралын хэв маягийг тэжээх, ажил хийхгүй байх сонголт өгчих хэмжээний мөнгө огт биш юм. Харин ч эхчүүдийн орлогын огцом уналтыг бага зэрэг зөөлрүүлэх, хүүхдээ асарч буй хөдөлмөрийг доод түвшинд ч болов үнэлэх зорилготой дэмжлэг билээ. Ийм хэмжээний мөнгийг халамж гэж нэрлэх нь эх хүний гүйцэтгэж буй асар их хөдөлмөрийг үгүйсгэж буйтай агаар нэг юм.

Нөгөөтэйгүүр, тэтгэмжийг нэмэгдүүлэх нь эхчүүдийн ажиллах сонирхлыг бууруулна гэсэн болгоомжлол бодит байдалд нийцдэггүй. Эхчүүд ажил хийхгүй байя гэж сонгодоггүй, харин хүүхдийнхээ төлөө түр хугацаанд хөдөлмөрийн зах зээлээс гарч байгаа юм. Тэтгэмжийг бодит амьдралд нийцүүлснээр эхчүүдийг залхууралд биш, харин сонголтгүй дарамтаас хамгаалах нөхцөл бүрдэнэ.

Энэ мөнгийг нэмэх нь төсвийн дарамт мэт харагдавч урт хугацаандаа нийгэмд өгөөжтэй хөрөнгө оруулалт юм. Хүүхэд бага насандаа эцэг эхийн асаргаа, анхааралд өсөх нь эрүүл мэнд, сэтгэл зүй, хүмүүжилд эерэг нөлөө үзүүлж, цаашлаад боловсрол, нийгмийн зардлыг бууруулах бодит суурь болдог.

Бусад орны жишээг авч үзвэл, Швед улсад эх, хүүхдийг дэмжих бодлого нь зах зээлийн бодит нөхцөлтэй уялдсан байдлаар хэрэгждэг. Тэнд олгогддог хүүхдийн болон эцэг эхийн тэтгэмж нь живх, хүнс, асаргааны үндсэн хэрэглээг бодитоор хангахуйц түвшинд тооцогддог бөгөөд үнийн өсөлттэй уялдан шинэчлэгддэг. Үүний үр дүнд эцэг эхчүүд санхүүгийн дарамтаас болж хүүхдээ эрт асрамжид өгөх, эсвэл хүсээгүй үедээ ажилдаа яаравчлан орох шаардлага багасдаг.

Харин манай улсад 50 мянган төгрөгийн худалдан авах чадвар жил ирэх тусам буурсаар байгаа атлаа тэтгэмжийн хэмжээ нэг ч удаа нэмэгдээгүй нь бодлого бодит амьдралаас тасарсны тод жишээ болж байна. Хэрэв уг мөнгийг инфляцтай уялдуулан үе шаттайгаар нэмэгдүүлж ирсэн бол өнөөдрийн ийм хурц маргаан үүсэхгүй байх бүрэн боломж байлаа.

Тиймээс 2018 оноос хойш нэг ч удаа нэмэгдээгүй “цалинтай ээж”-ийн тэтгэмжийг бодит амьдралд нийцүүлэн нэмэгдүүлэх нь халамж хавтгайруулах бус, эх хүний хөдөлмөрийг нэр төдий бус бодитоор үнэлэх, гэр бүлийн тогтвортой байдалд хөрөнгө оруулж буй бодлогын шийдвэр юм. Энэ бол зөвхөн өнөөдрийн эхчүүдийн асуудал бус, нийгэм ирээдүйдээ хэрхэн хөрөнгө оруулах вэ гэсэн асуултын хариу билээ.

 

Ч.Юмчирдулам

Цахим орчинд олны танил хүмүүс болон жирийн иргэд бусдын боломжийг хулгайлсан 12 мянган хүний нэрийг ил болгож, хариуцлага тооцохыг шаардаж эхэллээ. Тухайлбал, хуульч О.Батхүү “Сайдаар ажиллаж байсан хүн худлаа хэлэхгүй байх. Ийм хөнгөлөлттэй зээлийг таван байран дээр авна гэдэг дугаар хорооны иргэний чадах юм биш. Даргаар яриулсан, банкны захирлыг таньдаг, эсвэл барилгын компани нь ярьж байж гаргаж таарна. Банкууд хэдхэн компанийн байранд л ипотек гаргана гэж шахдаг болсон. Одоо таван байртай хүмүү­ сийн дөрвийнх нь зээлийг энгийн буюу өндөр хүүтэй арилжааны зээлд шилжүүлэх ёстой. Ингэснээр 48 мянган хүнд ипотекийн зээл олгох боломжтой болно” гэжээ. Үүнийг олон нийт ихээхэн дэмжиж, “Шударгаар хөдөлмөрлөсөн хүмүүс нь хохироод, танил тал, эрх мэдэлтэйд нь хууль үйлчилдэггүй юм байна”, “Ямар банк, хэн гэдэг хүнд давхардсан зээл олгосныг шалгах амархан”, “Жилд 20 мянган ипотекийн хүсэлт ирдэг. Хэрэв 48 мянган иргэний хүсэлтийг шийдэх санхүүжилттэй болчихвол хоёр жилийн дараалал үгүй болно”, “Иргэн нэг удаа л ипотект хамрагдах эрхтэй гээд хоёр дахь байраа арилжааны зээлээр өндөр хүүтэй авсан. Банк дабль стандарттай юм” гэх мэтээр бичсэн байна.

Уг зээлийг 2013 онд залуусыг орон сууцтай болгох зорилгоор, онцгой нөхцөлтэй гаргасан. Гэвч өдгөө, зорилгоосоо хазайж, зорилтот бүлэгтээ бус, хэн эрх мэдэл, танил талтайд нь үйлчлэх болжээ. УИХ-ын дарга Н.Учрал “Ипотект хамрагдсан иргэдийн мэдээллийг нэг сарын дотор ил болгох үүргийг Монголбанканд өгсөн” хэмээсэн. Харин Төвбанк “Санхүүжилтийг арилжааны банкуудад хуваарилах байдлаар оролцдог. Хэн гэдэг иргэнд ипотекийн зээл олгохоо банкны зээлийн хороогоор шийддэг. Монголбанк үүнд хөндлөнгөөс оролцох боломжгүй” гэсэн хариу өгсөн байна билээ.

Л.Энх-Амгалан гишүүн мэдэгдэлдээ ямар нэг тайлбар өгсөнгүй, чимээгүй байна. Хоёр ч салбарын сайдаар ажиллаж байсан, улс төрийн хариуцлагатай алба хашдаг хүний хувьд түүнийг арай ч амандаа орсноо хэлээгүй байх гэж олон нийт итгэж байна. Өндөр албан тушаалтнууд оролцсон байж болзошгүй ийм ноцтой мэдэгдэл хийчхээд хууль, хүчний байгууллагад шалгуулах арга хэмжээ авах байлгүй дээ. Авлига, хээл хахуулийг мэдсээр байж эс үйлдэхүйгээрээ зүгээр суухгүй гэж найдъя.

Ч.Цэлмэг

https://www.unuudur.mn/a/280196

Шинэ бүтэц зохион байгуулалтаар ТӨХХК болж өөрчлөгдсөн Иргэний нисэхийн үндэсний төв салбарынхаа хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан, өндөр ур чадвартай ажилтнуудаа урамшуулах “Нисэхийн алдар” медальтай болсон билээ.

Тэгвэл шинэ оны босгон дээр нэр бүхий гурван ажилтан “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирлын тушаалаар энэхүү медалиар энгэрээ мялааж, “Нисэхийн алдар”-ын салхийг хагаллаа.

“Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Б.Отгонсүх Нисэх буудлуудын үйлчилгээний газрын Аэродромын үйл ажиллагаа хариуцсан менежер Дашзэвэгийн Цогнямд энэхүү медалийн анхныхыг, №1 гэрчилгээний хамт гардуулан өгч баяр хүргэлээ.

Мөн “Нисэхийн алдар” медалиар Агаарын навигацийн үйлчилгээний газрын технологич мэргэжилтэн Самдангийн Отгонбаяр, Нисэхийн аюулгүй байдал, хамгаалалтын албаны менежер Октябрийн Ууганбаатар нарыг шагнасныг “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн удирдлагууд гардуулан өглөө.

Компаний хөгжилд онцгой хувь нэмэр оруулсан, салбартаа 12-оос дээш жил эрдэм мэдлэг, хүч хөдөлмөрөө дайчлан идэвх зүтгэл, үр бүтээлтэй ажиллаж, гаргасан амжилт бүтээл нь салбартаа үнэлэгдсэн, өндөр ур чадвартай ажилтанд “Нисэхийн алдар” медалийг олгож байх юм.

Шинэ оны босгон дээр “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн ажилтнууд төр, засаг, байгууллагын шагналаар шагнуулж, хөдөлмөрөө үнэлүүлснийг “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн удирдлагууд гардуулан өгч баяр хүргэлээ.

Тулгар төрийн 2234 жил, Их Монгол Улсын 819 жил, Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 114 жил, Ардын хувьсгалын 104 жилийн ойг тус тус тохиолдуулан зам, тээврийн салбарт олон жил үр бүтээлтэй ажилласан, "Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн "Буянт-Ухаа" олон улсын нисэх буудлын Аврах гал унтраах хэсгийн дарга Халзангийн Болд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2025 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн 187 дугаар зарлигаар “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”-гоор энгэрээ мялаалаа.

Мөн Ерөнхийлөгчийн зарлигаар "Буянт-Ухаа" олон улсын нисэх буудлын Нислэг үйлдвэрлэлийн хэлтсийн шуурхай удирдлагын ерөнхий зохицуулагч Даваацэрэнгийн Аврах, гал унтраах хэсгийн ахлах мэргэжилтэн Санжаадоржийн Банзрагч, Дулаан сантехник, агааржуулалтын хэсгийн бохирын слесарь Дангаасүрэнгийн Гантулга, Дорлигийн Булганаа, Терминал үйлчилгээний хэсгийн Терминал үйлчилгээний хэсгийн жижүүр Мягмаржавын Баярмаа, Саранхүүгийн Батхуяг, Захиргаа, санхүүгийн хэлтсийн  хуулийн мэргэжилтэн Лхагвасүрэнгийн Болдбаяр нар “Хөдөлмөрийн хүндэт медаль”-иар шагнууллаа.

Түүнчлэн "Иргэний агаарын тээврийн тэргүүний ажилтан” хүндэт тэмдгээр "Жаргалант" сэргээн засах амралтын тогооч Цэрэндамбын Өгөөмөр, Нисэхийн спорт сургалтын цогцолборын биеийн тамирын арга зүйч, ахлах мэргэжилтэн Эрдэнэдалайн Тэмүүлэн, "Буянт-Ухаа" олон улсын нисэх буудлын терминал үйлчилгээний хэсгийн цэвэрлэгээ үйлчилгээний ажилтан Намсрайн Дашнамжил, Зам, тээврийн яамны "Хүндэт жуух бичиг”-ээр Нислэгийн хөдөлгөөний үйлчилгээний албаны Бүсийн удирдлагын үйлчилгээний хэсгийн ахлах нислэгийн хөдөлгөөний удирдагч Ганболдын Нямбат, Нисэхийн сургалтын төвийн ахлах багшлах мэргэжилтэн Дорлигсүрэнгийн Анарзул нарын 12 хүн, ИНЕГ-ын “Хүндэт ажилтан" тэмдгээр Агаарын навигацийн үйлчилгээний газрын Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний албаны  шуурхай мэдээллийн хяналтын мэргэжилтэн Жамсрангийн Оюунгэрэл, Нисэхийн холбоо, навигаци, ажиглалтын албаны навигацийн хэсгийн ахлагч инженер Дамирангийн Отгонхүү, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн хэлтсийн эрүүл мэндийн мэргэжилтэн Юүлэн Одгэрэл нарын 14 хүн, "Жуух бичиг”-ээр Нисэх буудлуудын үйлчилгээний газрын Орон нутгийн аэродром, нисэх буудлын технологи үйл ажиллагаа хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Батцагааны Шаравжамц, Захиргаа, санхүү удирдлагын газрын хүний нөөцийн мэргэжилтэн Хүрэлчулууны Долгорсүрэн, Бодлого төлөвлөлтийн газрын Гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааны хэлтсийн дарга Ариунбуянгийн Билгүүн нарын 12 хүн шагнуулж, Нисэх буудлуудын үйлчилгээний газрын Оношилгоо, хэмжил зүйн лабораторийн шалгалт тохируулгын ахлах инженер Осоржавын Тэсээ, Жаргалант сэргээн засах амралтын үйлчилгээний ажилтан Уранчимэгийн Алтанчимэг нарын 10 хүн ИНЕГ-ын Хүндэт дэвтэрт бичүүлэх дурсгалын гэрчилгээ гардлаа.  

"Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийн “Хүндэт өргөмжлөл”-өөр Бодлого төлөвлөлтийн газрын Нисэхийн музейн эрхлэгч Пүрэвжавын Наранчимэг, Захиалагчийн хяналт хэрэгжүүлэх хэлтсийн ахлах инженер Бямбын Оюунчимэг, Захиргаа, санхүү удирдлагын газрын олон нийттэй харилцах асуудал хариуцсан мэргэжилтэн Наянбуугийн Өлзийжаргал нарын 15 хүн шагнуулсан байна.

“Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК 2025 оны ажлаа дүгнэж, баярын хурлаа хийлээ.

 “ИНҮТ” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Б.Отгонсүх хурлын эхэнд хэлсэн үгэндээ 2025 онд Монгол Улсын иргэний нисэхийн салбарын хамт олон олз омог ихтэй, ирээдүйн хөгжлийн олон олон гарц, үүдийг нээсэн жил байсныг цохон тэмдэглээд юуны өмнө Монгол Улсад нисэх хүчин үүсэж хөгжсөн түүхт 100 жилийн ойгоо нэр төртэйгээр тэмдэглэн өнгөрүүлж, салбарынхаа түүхэн хөгжлийг нэгэн зуунаар нэгтгэн дүгнэж, дараагийн зуунд шилжин орсон түүхэн оныг үдэн өнгөрүүлж буйг онцоллоо.

Салбарын хамт олны түүхэн цаг үед бүтээсэн амжилтыг үнэлж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийг “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”-гоор шагнасан, Олон улс, орон нутгийн нисэх буудлуудын хүчин чадлыг өртгөтгөх, ашиглалтыг сайжруулах чиглэлээр “Буянт-Ухаа” олон улсын нисэх буудлын хүндэт зочны танхим, дээвэр, гадна фасад, автомашины зогсоол, замуудад их засварын ажлыг  хийж гүйцэтгэж, Гурвансайхан нисэх буудлын аэродромын хөөрч буух хучилттай зурвас, явгалах замыг шинэчилж, “Өндөрхаан” нисэх буудлын шинэ барилга байгууламжийг ашиглалтад оруулснаар орон нутгийн иргэд, жуулчдад иргэний агаарын тээврийн үйлчилгээг шат ахиулан ойртуулж, орон нутаг төдийгүй улс орны хэмжээнд нийгэм, эдийн засгийн үзүүлэлтийг нэмэгдүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлсэн.

Цамхаг болон ойртолтын нислэгийн хөдөлгөөний удирдлагын дадлагажуурын ажлын байрны техник болон программ хангамжийн иж бүрэн шинэчлэлтийг хийж, үйлдвэрлэл, сургалтын үйл ажиллагаанд ашиглаж эхэлснээр нислэгийн удирдагчдын давтан сургалт, онцгой нөхцөл байдлын бэлэн байдлын бэлтгэл, ажлын байрны дадлагын өмнөх сургалтад өргөн хүрээтэйгээр ашиглагдах боломжийг бүрдүүлсэн, Хөвсгөл аймгийн Мөрөн нисэх буудал, Дорноговь аймгийн Сайхандулаан дахь нисэхийн байгууламжид автомат хамааралтай ажиглалтын ADS-B станцуудыг шинээр суурилуулан ажиглалтын үйлчилгээний хамрах хүрээг нэмэгдүүлж, үйлчилгээний найдваржилтийг сайжруулсан, Монгол Улсаас Япон Улсаар дамжин Америкийн Нэгдсэн Улс руу нислэг үйлдэхтэй холбогдуулан “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК болон “Юнайтэд Эйрлайнс” ХХК хооронд “Зорчигчийн аюулгүй байдлын үйлчилгээ үзүүлэх гэрээ”-г үзэглэсний дагуу United Airlines агаарын тээвэрлэгч нийт 61 удаагийн нислэг үйлдэж, нийт 6476 зорчигчид аюулгүйн үзлэг хийж, аюулгүйн хамгаалалтын үйлчилгээ үзүүлсэн, Буянт-Ухаа” ОУНБ-д буух гадаадын агаарын тээвэрлэгчдийн агаарын хөлөгт талбайн үйлчилгээг бие даан үзүүлж, өнгөрч буй онд Туркменстан, Узбекистан, Казакстан улсын тусгай нислэг, ОХУ-ын Стрижи багийн онгоцнуудад газрын үйлчилгээг цогцоор нь үзүүлсэн, “Монгол–Солонгос 2 улсын иргэний агаарын тээврийн харилцааг өргөжүүлэн хөгжүүлэх, аялал жуулчлал, эдийн засаг, хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх, бүс нутгийн хөгжилд дэмжлэг үзүүлэх, орон нутгийн иргэдийн зорчих хөдөлгөөнийг нэмэгдүүлэх үүднээс Хөвсгөл аймаг дахь “Мөрөн” олон улсын нисэх буудалд "Чонжү-Мөрөн" чиглэлийн олон улсын анхны нислэг үйлдэх ажлыг амжилттай зохион байгуулсан, гадаад харилцаа, хамтын ажиллагаа өргөжүүлэх чиглэлээр Францын Төрийн хөрөнгө оруулалтын банк, Үндэсний иргэний нисэхийн их сургууль, дэлхийн хэмжээний технологийн шийдэл нийлүүлэгч Thales Group зэрэг байгууллагуудтай хамтран ажиллах Санамж бичигт гарын үсэг зурсан, БНСУ-ын Газрын тосны чанар хангамжийн газартай “Техникийн хамтын ажиллагааны тухай” харилцан ойлголцлын санамж бичиг, Тайландын хаант улсын Аэронотикал Радио Тайланд ХХК хооронд хамтын ажиллагааны санамж бичигт гарын үсэг зурсан. Олон улсын агаарын тээвэрлэгчдийн холбоо болон Иргэний нисэхийн ерөнхий газартай хамтран сургалт, техникийн хэлэлцүүлгийг Улаанбаатар хотноо зохион байгуулсан, Нисэхийн сургалтын төв ICAO-ийн багшлах эрхтэй сургалтыг өөрсдийн гэрчилгээжсэн үндсэн багштайгаар дотооддоо амжилттай зохион байгуулсан, Иргэний нисэхийн салбарын хүний нөөцийн хөгжлийг олон улсын стандарт шаардлагад нийцүүлэн тасралтгүй хөгжүүлэх, давтан сургах замаар нисэхийн аюулгүй ажиллагааг сахин хамгаалах чиг үүрэгтэй Нисэхийн сургалтын төв олон жилийн нөр их хөдөлмөрөөрөө 2025 онд “Алтан” ангиллын гишүүнчлэлтэй болсон гээд олон ажил хийж, хэрэгжүүлснийг тэрбээр онцлон дурдлаа.

“ИНҮТ” ТӨХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Б.Отгонсүх энэ бүх ажлыг хийж хэрэгжүүлэн, нисэхийн аюулгүй ажиллагаа, аюулгүй байдлыг дээд зэргээр хангаж, иргэдийн ая тух, эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн үйлчилгээ үзүүлэхийн төлөө хүчин зүтгэсэн хамт олондоо талархал илэрхийлээд угтан золгож буй 2026 ондоо хүрсэн амжилтаа улам бататгаж, шинэ шинэ ахиц дэвшлийг хамтдаа хийн, ажил хөдөлмөр, амжилт бүтээлээр дүүрэн байхын ерөөл өргөлөө.

-Эрүүгийн хуулийн өмчийн эсрэг гэмт хэргийн бүлэгт хамаардаг 17.3 дахь хэсэгт залилах төрлийн гэмт хэргийг заасан байдаг.

Энэ гэмт хэрэг нь ямар шинжүүдээрээ залилах гэмт хэрэг болдог вэ гэвэл бичиг баримт, цахим хэрэгсэл ашиглаж хуурах, эсвэл сүсэг бишрэлийг далимдуулж бодит байдлыг нуух замаар төөрөгдөлд оруулдаг. Мөн өмнөх харилцааны явцад бий болсон итгэлийг урвуулан ашиглаж, тухайн хүний хөрөнгийг шилжүүлэн авсан бол энэ нь залилах гэмт хэрэг болж байгаа юм. Яагаад энэ олон шинжийг яриад байна вэ гэвэл энэ бүгдийн ард залилангийн үр дагавар яригддаг. Өөрөөр хэлбэл, тухайн хүний эд хөрөнгийг өмчлөгчөөс нь яаж хуурч, шилжүүлж авах тухай л ярьдаг. Харин фэйсбүүк, телеграм зэргийг ашиглаж залилах нь цахим залилан болж байгаа юм.

Мөн улирлын онцлогоос шалтгаалаад янз бүрийн аргаар иргэдийг залилж байна. Зар тавиад мөнгийг нь шилжүүлж аваад, дата мэдээлэл үүсгэдэг. Энэ гэмт хэргийг хэн үйлдээд байна вэ гэхээр компьютерын ард хэн ч байж болно шүү дээ. Ер нь иргэд цахимыг амьдралын орчин, мэдээллийн эх сурвалжаа болгож ашиглаж байна. Үүн дээр л тулгуурлаж залилах гэмт хэргийг үйлдэж байгаа. Иргэд цахим хэрэгсэл ашиглаад зөвхөн залилах гэмт хэрэг биш, өөр гэмт хэргийн хохирогч ч болж байна. Жишээ нь, заналхийлэлд өртөж байна. Тодорхой эд хөрөнгө шилжүүлж өгөхгүй бол таны нэр төр, алдар хүндэд халдана. Ингээд мэдээллийг чинь олон нийтэд түгээнэ гэж шаардаад, мөнгө авч байгаа үйлдэл бол сүрдүүлэг, заналхийлэл гэсэн үг.

-Цахим хэрэгсэл ашигласан бол цахим гэмт хэрэг үү, эсвэл заналхийлэх гэмт хэрэг үү гэдгийг төрлөөр нь шалгах ёстой. Энэ удаа залилах гэмт хэргийн тухай ярьж байгаа учраас ямар хуулийн хариуцлага хүлээлгэдэг талаар ярья. Дараахь дөрвөн төрлийн ялаас шүүх аль нэг хэлбэрийг нь сонгож оногдуулна гэсэн үг. Нэгдүгээрт, залилах гэмт хэргийг цахим хэрэгсэл ашиглаж үйлдээд, эд хөрөнгийн эрхийг нь шилжүүлээд авсан бол 450 нэгжээс 14 мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгодог.

Өөрөөр хэлбэл, 450 мянган төгрөгөөс 14 сая төгрөгөөр торгоно гэсэн үг. Хоёрдугаарт, 240 цагаас 720 цаг хүртэлх нийтэд тустай ажил хийлгэнэ. Гуравдугаарт, зургаан сараас гурван жил хүртэлх хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарладаг. Дөрөвдүгээрт, зургаан сараас гурван жил хүртэл хугацаанд хорих ялаар шийтгэнэ. 50 сая төгрөг дотор хүний эд хөрөнгийг цахимаар залилсан бол дээрх шийтгэлээс ял оногдуулна. Харин их хэмжээний хохирол шаардах буюу 50 сая ба түүнээс дээш хэмжээний хохиролтой бол 2-8 жилийн хорих ялаар шийтгэнэ. Энэ үйлдлийг гурваас дээш буюу цахим залиланг амьдралын эх үүсвэрээ болгоод, олон удаа үйлдсэн бол 5-12 хүртэлх хугацаагаар хорих ялаар шийтгэнэ. Тэгэхээр тухайн залилах гэмт хэрэгт хүндрүүлэх шинжүүд байгаа бол ял шийтгэл нь нэмэгдэнэ гэсэн үг.

-Энэ тохиолдолд хууль зүйн зохицуулалтыг нарийвчилж оруулж өгөхгүй л бол болохгүй. Манай улсын Кибер гэмт хэрэгтэй тэмцэх газрын Мөрдөх хэлтэс ажиллаж байгаа. Гэхдээ энэ чиглэлээр хууль зүйн нарийвчилсан зохицуулалтууд хэрэгтэй. Энэ бол Цагдаагийн байгууллага, Хууль зүй, дотоод хэргийн яамны ажил.

-Хүний иргэний үнэмлэхийг ашиглаад цахим системд нэвтэрнэ гэдэг нь мэдээллийн аюулгүй байдалд халдаж байна гэсэн үг. Харин үүнийг сайтар нягтлаагүйгээсээ болж дугаар олгосон нь үүрэн телефоны компаниудын буруу. Тэгэхээр хяналт муугаас болж ийм асуудал гарсан байна. Энэ хэргийн шалтгаан, үр дагаврыг арилгахын тулд прокурор, цагдаагийн байгууллага ажиллах ёстой. Энэхүү жишээн дээр мэдээллийн аюулгүй байдал, хувь хүний аюулгүй байдлыг хангаж ажиллах ёстой үүрэг бүхий субьект нь үүрэн телефоны компани байна. Үүн дээр нэмж хэлэхэд, цахим орчинд иргэдийн дансыг ашиглан маш их залилан үйлдэж байна. Хэн нэгний дансыг ашиглаад хуурах үйлдэл хийх гээд төлөвлөсөн байдаг. Тэгэхээр иргэдэд юу гэж хэлэх гээд байна вэ гэвэл дансаа хэнд ч битгий ашиглуул. Хоёрдугаарт, үүнийг хуулийн талаас яаж зохицуулах ёстой вэ гэвэл цахим орчинд байгаа мэдээлэл бодитой эсэхийг Харилцаа холбооны газраас хяналт шалгалтыг маш сайн хийх ёстой. Фэйсбүүк компанитай Монгол Улс гэмт хэргийг илрүүлэхэд хэрхэн хамтарч ажиллаад, баримт нотолгоог бүрдүүлэх вэ гэдэг хууль зүйн зохицуулалтууд байхгүй. Би өнөөдөр цахим орчинд залилууллаа гэхэд үүнийг хурдан хугацаанд шийдэх боломжгүй. Тэгж явсаар байгаад хөөн хэлэлцэх хугацаа нь дуусаад, хаагдчихдаг.

-Гэмт хэрэгт хамтран оролцсон гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл, таны данс руу мөнгө орох, үүнийг нь мэдсээр байж тэр мөнгөнөөс авсан бол үйлдлээрээ нэгдэж, хамтран оролцсон гэж үздэг. Энэ утгаараа гэмт хэрэг бүлэглэсэн гэж үзнэ. Жишээ нь, ломбард хулгайн эд зүйлийг мэдсээр байж аваад байвал хамтран оролцогч болно гэсэн үг.

 

"Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн Үйлдвэрлэл, үйлчилгээ хариуцсан менежер Э.Энхзориг: Хяналтгүй агаарын зай дахь ил харааны нислэгийг "Журам"-аар бус "Зураг"-аар зохицуулна. "Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн Үйлдвэрлэл, үйлчилгээ хариуцсан менежер Э.Энхзоригоор ахлуулсан ажлын хэсэг "Ил харааны нислэгийн газрын зураг"-ийн төслийг танилцууллаа. Тус танилцуулга уулзалтад ажлын хэсгийн гишүүдээс гадна "ИНҮТ" ТӨХХК-ийн АНҮГ, НБҮГ-ын удирдлагууд болон үйлдвэрлэлийн албадын төлөөлөл, "Монголиан Эйрвэйс" ХХК, "Геосан" ХХК, "Оранж Эйр" ХХК, "Монголын нисэхийн академи" ХХК, "Скай Жет" ХХК, Монголын уулын шүхрийн холбооны удирдлага, нисгэгч нар оролцлоо.

Уулзалтад оролцсон нисгэгч нарын төлөөллөөс Ил харааны нислэгийн газрын зураг боловсруулагдаж байгаа нь цаг үеийн бодит хэрэгцээ шаардлагад нийцэж, Өргөн уудам Монгол оронд нислэг үйлдэхэд шинэ залуу нисгэгч, нисэхийн сургуулийн сонсогч нарт төдийгүй, туршлагатай нисгэгч нарт ч зайлшгүй байх ёстой, алслагдсан сум, сууринруу нисэхэд цаг агаарын сайн нөхцөлд ч, замын агаар гэнэт муудах үед ч газарзүйн байршил тогтооход туслах чухал бичиг баримт гэдгийг онцолсон юм.

Монгол Улсад бага оврын агаарын хөлгийн парк, нислэгийн тоо, давтамж жилээс жилд нэмэгдэж байгаа өнөө үед хяналттай болон хяналтгүй агаарын зайд нислэг үйлдэх ил харааны нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах нислэгийн үндсэн баримт бичиг нь "Ил харааны нислэгийн газрын зураг" юм. Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллага (ICAO)-ын стандарт шаардлагын дагуу АНУ-ын Холбооны нисэхийн захиргаа (FAA), (Transport Canada) Канадын ил харааны нислэгийн зураг, Бүгд найрамдах Чех улсын ил харааны нислэгийн зураг зэргийг жишиг болгон Монгол орны газарзүй, байгалын онцлог, геодезийн мэдээ мэдээллүүд, байгалын болон байгалын бус саадын мэдээллүүдийг холбогдох мэргэжлийн байгууллагуудаас нэгтгэж боловсруулсан байна.

"Ил харааны нислэгийн зураг"-ийн төсөлд нийт 200 орчим түр зурвасаас гадна төрийн болон хувийн хэвшлийн нисдэг тэрэгний зогсоолын мэдээллүүд багтах юм. Мөн түүнчлэн Агаарын спорт, уулын шүхэр буюу параглайдинг, дрон, цэргийн сургуулилтын идэвхитэй бүсүүдээс гадна хориотой бүсүүдийн мэдээллийг оруулж өгснөөр ил харааны нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах, нисгэгч, нислэгийн удирдагч, нисэхийн мэдээллийн ажилтнууд, бага оврын агаарын хөлгийн болон дрон операторууд, агаарын спортынхонд ил харааны нислэгийн бодит мэдээллийг өгөх юм. Уулзалтын үр дүнд нисгэгчдийн саналыг төсөлд тусган, холбогдох байгууллагаар батлуулж хэрэглээнд нэвтрүүлэхээр шийдвэрлэлээ.

Төслийн танилцуулгыг "Иргэний нисэхийн үндэсний төв" ТӨХХК-ийн Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний албаны дарга Д.Үлэмж, Нислэгийн урсгал төлөвлөлтийн албаны дарга Т.Батбаяр нар хийлээ.

“Иргэний нисэхийн үндэсний төв” ТӨХХК-ийн үйлдвэрлэл үйлчилгээ хариуцсан менежер Э.Энхзориг болон Агаарын навигацийн үйлчилгээний газрын дарга Д.Баяртогтох, менежер, ахлах мэргэжилтэн нар 2025 оны 12 сарын 11-ны өдөр тус газрын харьяа Нислэгийн хөдөлгөөний үйлчилгээний алба (ИНД-172), Нисэхийн холбоо навигаци ажиглалтын алба (ИНД-171), Нисэхийн мэдээллийн үйлчилгээний алба (ИНД-175), Нислэгийн журам боловсруулалт шалгалтын нислэгийн алба (ИНД-173), Нислэгийн урсгал төлөвлөлтийн албадын 2025 оны ажлын гүйцэтгэл, тайлангийн нэгдсэн хуралдааныг амжилттай зохион байгууллаа.

Тус тайлангийн хурлаар агаарын навигацийн үйлчилгээний тоног төхөөрөмжийн насжилттай холбоотой техник, технологийн шинэчлэлт болон агаарын навигацийн үйлчилгээний чиглэлээрх хүний нөөцийн бэлтгэл, сургалтын асуудлуудыг нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах түвшинд анхаарал хандуулах, шийдвэрлүүлэхийг онцлон тэмдэглэлээ, Мөн Монгол Улсын агаарын зайд нислэг үйлдэх агаарын хөлгийн тоо 2024 онтой харьцуулахад 19 хувийн өсөлттэй байгаа нь агаарын навигацийн үйлчилгээнд гарч буй томоохон амжилт, өсөлт хэдий ч цаашид нислэгийн эрчимжилт, өсөлтөд агаарын навигацийн үйлчилгээний чанар, хүртээмж, аюулгүй, үр ашигтай, тасралтгүй байдлыг бэхжүүлэхэд онцгой анхаарал хандуулах шаардлага үүсэж байна.

Хуралдааны төгсгөлд агаарын навигацийн үйлчилгээний чиглэлээр 2026 онд үйлдвэрлэл, технологи үйл ажиллагааны бэлэн байдлыг хангах, бэхжүүлэх, нислэгийн аюулгүй байдлыг хангах чиглэлүүдэд хийж хэрэгжүүлэх шаардлагатай томоохон ажлуудын талаар санал солилцож, гүйцэтгэлийн төлөвлөгөөний төсөлд тусган хэрэгжүүлэхийг зөвлөмж болголоо.

Энэ оны нэгдүгээр сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжиж эхэлсэн “Иргэний нисэхийн тухай” хуулийн шинэчилсэн найруулгын хүрээнд “Иргэний нисэхийн үндэсний төв” төрийн өмчит хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани болон үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Тэгвэл өнөөдөр буюу 2025 оны 12 дугаар сарын 04-ний өдөр тус компанийн 2026-2030 оны стратеги төлөвлөгөөг бэлтгэн, хэлэлцэж эхэллээ. Тус төлөвлөгөөг баталж, хэрэгжүүлж эхэлсэнээр компанийн ирээдүйн зорилго, хөгжлийн чиг хандлага, тогтвортой өсөлтийг хангахад чиглэсэн чухал баримт бичиг болж байгаа юм. Дунд хугацааны стратеги төлөвлөгөө нь үйл ажиллагааны үр ашгийг дээшлүүлэх, дэд бүтцийг сайжруулах, байгаль орчинд ээлтэй шийдэл нэвтрүүлэх, хамт олны ур чадварыг хөгжүүлэх зэрэг тэргүүлэх чиглэлүүдийг тусгаснаараа онцлогтой.